Vier vrouwen bouwen bedrijven in Afrika die afval, honger en droogte aanpakken

Een bandenrecycler in Nigeria, een wateringenieur in Oeganda, een schoolmaaltijdenbedrijf in Kenia en een briketproducent in Malawi lossen met hun bedrijven sociale en milieuproblemen op. Volgens The Guardian hebben vrouwen in Afrika veel ondernemingsdrang, maar komen ze nog steeds moeilijk aan financiering.

Afrika heeft naar schatting een hoger aandeel vrouwelijke ondernemers dan welk ander continent ook. Toch krijgen veel van hen moeilijk geld los. The Guardian sprak vier zakenleiders uit Nigeria, Oeganda, Kenia en Malawi over wat hen dreef en waar ze nog tegenaan lopen.

In Nigeria zijn vrouwen eigenaar van ongeveer 40 procent van de kleine bedrijven. Volgens de Wereldbank werd 56 procent van hun laatste leningaanvragen afgewezen, tegenover 17 procent bij mannen. Dat verschil kan vooral in kapitaalintensieve sectoren de stap naar een eigen fabriek in de weg zitten.

Banden worden speelvlakken

Ifedolapo Runsewe zette die stap toch. Na ruim twaalf jaar in de bankensector begon ze in 2020 Freee Recycle, een fabriek bij Ibadan die afgedankte autobanden sorteert, versnippert en omzet in rubbergranulaat. Daarvan worden onder meer speelvloeren, sportvloeren en stoeptegels gemaakt. Het bedrijf heeft ongeveer 62 mensen in dienst en haalt banden op in vier Nigeriaanse staten.

Het probleem is groot. Nigeria produceert jaarlijks miljoenen afgedankte banden, die vaak op stortplaatsen belanden of worden verbrand om er metaal uit te halen. Dat geeft schadelijke stoffen af. Runsewe zegt dat ze in banken en bestuurskamers merkte dat investeerders ervan uitgingen dat de man naast haar de eigenaar was. Ze wil haar bedrijf toch niet reduceren tot een verhaal over geslacht. Organisaties werken volgens haar met Freee samen omdat het merk transparant en geloofwaardig is. Ze heeft partnerschappen met onder meer Michelin, Save the Children en het Internationale Rode Kruis.

In 2025 startte het bedrijf bovendien een kunstresidentie. Daarin worden weggegooide banden grootschalige kunstwerken geïnspireerd op Afrikaanse geschiedenis en cultuur, zoals de Bata-drum en de Beninbronzen.

Water, maaltijden en brandstof

In Kabale, in het zuiden van Oeganda, groeide Shine Kyokushaba op met een moeder die uien verbouwde. Als het water ontbrak of de grond was uitgeput, mislukte de oogst, en dat was het enige inkomen van het gezin. Nu is Kyokushaba, 31, waterbouwkundige en ondernemer. Haar bedrijf Winta Engineering Solutions begon in februari 2025 zonder personeel of kapitaal. Volgens haar zijn er inmiddels 30 watersystemen geïnstalleerd, de meeste op zonne-energie en meer dan tien voor vrouwelijke boeren. Vier op de vijf medewerkers zijn vrouw. Via microfinanciers kunnen boeren leningen van ongeveer 5 miljoen Oegandese shilling (circa 1.000 pond) krijgen, die ze meestal binnen twee jaar kunnen terugbetalen.

In Kenia leidt Wawira Njiru Food4Education. Volgens The Guardian heeft de organisatie bijna vijftien jaar na de start 209 keukens die dagelijks meer dan 700.000 kinderen voeden. Het eten wordt verspreid met motoren en vrachtwagens, en het meeste voedsel komt van lokale kleine boeren. Het begon klein: volgens het Wereld Economisch Forum startte het als initiatief om 25 kinderen te voeden in een vervallen keuken. De cijfers verschillen per bron. De eigen website van de organisatie noemt meer dan 600.000 maaltijden per dag in ruim 1.500 scholen.

In Malawi maakt Chifuno Stevens briketten van pinda-doppen. Wat begon als een bewustwordingsinitiatief in de gemeenschap is zes jaar later uitgegroeid tot het Chifuno Changa Green Initiative, een bedrijf onder leiding van vrouwen. Het werkt rechtstreeks met 18 lokale vrouwen van de Dauya Ladies Environmental Group. De briketten bieden gezinnen een brandstof die de druk op bedreigde lokale bossen vermindert. Een Malawiaanse zender meldde eerder dat de groep in 2021 werd opgericht als liefdadigheidsinstelling. Stevens geeft ook rondleidingen aan toeristen, die zelf briketten kunnen maken.

Haar knelpunten komen bekend voor. Een betrouwbare aanvoer van pinda-doppen het hele jaar door blijft lastig, en er is geld nodig voor gespecialiseerde machines. Net als veel kleine bedrijven werd ze door drempels bij financiering soms beperkt om op te schalen.

Wat dit betekent

De vier verhalen laten zien dat vrouwelijke ondernemers in Afrika bedrijven bouwen rond problemen die hun gemeenschap dagelijks voelt, van afval en droogte tot honger en ontbossing. Tegelijk blijft toegang tot kapitaal een rode draad, van de bankgesprekken in Nigeria tot de machines in Malawi. Voor lezers met familie of zakelijke banden in Nigeria, Oeganda, Kenia of Malawi geeft dit een beeld van waar vrouwelijk ondernemerschap kansen vindt en waar het nog tegen drempels aanloopt.

Het volledige verhaal van Valentine Benjamin, Stefanie Glinski, Sarah Johnson en Kenneth Zindondo staat op de website van The Guardian, in de rubriek Global development.

Bronnen

• The Guardian
• Wereld Economisch Forum
• MBC Malawi