Thuisvoelen is een basisbehoefte, zegt onderzoeker Patricia Wijntuin in Ongehoorde Verhalen

In de tweede live editie van Ongehoorde Verhalen sprak Omroep AfroNet in TivoliVredenburg met onderzoeker Patricia Wijntuin over thuisvoelen in Utrecht. Het ging over buurten, bankjes, eten en wat werkgevers kunnen doen.

Omroep AfroNet nam op 10 oktober 2026 in TivoliVredenburg in Utrecht de tweede editie van Ongehoorde Verhalen live op, onderdeel van De Tafel van Utrecht Podcast. De vraag van de middag: voel je je thuis in Utrecht, of toch niet? Het ging over Zwarte Utrechters, studenten, nieuwkomers en mensen die hier zijn opgegroeid en zich toch niet altijd welkom voelen. Publiek in de zaal en kijkers thuis konden tussendoor vragen stellen.

Aan tafel zat Patricia Wijntuin, onderzoeker bij het Lectoraat Organiseren van Waardig Werk van Hogeschool Utrecht en bij de Universiteit Utrecht. Zij onderzoekt diversiteit en inclusie, en hoe ruimte bepaalt hoe mensen met elkaar omgaan. Wijntuin vertelde dat ze tot haar twaalfde in Suriname woonde, daarna naar Curaçao verhuisde en inmiddels ruim dertig jaar in Nederland woont. De gespreksleider van Omroep AfroNet opende met een eigen ervaring: ook zij koos bewust voor Utrecht, moest daar haar plek nog vinden en vindt dat je thuis vooral zelf maakt.

Een onderwerp dat haar vond

Wijntuin promoveerde op het thuisvoelen van Marokkaans-Nederlandse jongeren in twee Utrechtse buurten. Ze vertelde dat ze dat onderwerp niet bewust koos. In de trein van Amersfoort naar Utrecht zei de partner van haar promotor dat het niet zo gek is: wie zelf niet uit Nederland komt, is vaak op zoek naar een plek. Haar conclusie: "het onderwerp heeft mij gevonden."

Ook aan haar studenten geeft ze die raad mee. Ze zegt hen altijd iets te kiezen waar hun hart ligt en waar ze gepassioneerd over zijn.

Wat een buurt thuis maakt

Voor haar onderzoek sprak Wijntuin met jongeren in Kanaleneiland en Hoograven. Ze viel haar op dat er in die tijd vooral negatief over Kanaleneiland werd bericht, terwijl mensen daar met plezier woonden. Dus volgde ze haar nieuwsgierigheid. Volgens haar willen mensen overal dezelfde dingen: een plek met mensen die op je lijken, waar je dezelfde taal spreekt en waar je in de flat de vis van je moeder ruikt.

Jaren later keerde ze terug en voelde ze zich er minder thuis. De wijk was volgens haar sterk veranderd, met veel nieuwbouw en koopwoningen, en het positief rommelige, waarin iedereen door elkaar loopt, was bijna verdwenen. Thuisvoelen heeft volgens Wijntuin veel te maken met herkenningspunten, zoals iemand op een bankje die je elke dag ziet en uiteindelijk gedag zegt. Ze noemde het ankerpunten.

Thuis is ook emotioneel, benadrukte ze. Het zit in taal, in eten en in de tuin. In haar huidige onderzoek naar tuinen van oudere migranten ziet ze dat mensen zaadjes uit hun land van herkomst meenemen en hier planten, in de hoop dat een stukje Suriname gaat groeien. Dat doen volgens haar ook mensen uit Ethiopië en Italië. Ze noemde thuisvoelen een basisbehoefte: je wilt gezien en erkend worden.

Zelf verhuisde ze binnen Utrecht van het drukke Rivierenwijk naar het rustigere Oudwijk. Het duurde een jaar voor ze zich er thuis voelde. Ze zorgde eerst dat het binnen fijn was, want met dat anker durf je de wereld buiten tegemoet te treden.

Bankjes, eten en tussenruimtes

Wat kunnen wij doen? Wijntuin wees op publieke ruimtes die ontmoeting mogelijk maken, zoals een bankje op de juiste plek. Op het werk kun je volgens haar tussenruimtes organiseren, waar mensen praten over hoe het is om in een organisatie te werken en wat erbij horen voor hen betekent. Ze noemde ook Mixed Feelings, een initiatief van twee jonge mensen met een gemengde achtergrond die ontdekten dat thuisvoelen niet vanzelfsprekend is als je tussen groepen in staat. Haar eenvoudigste tip: "zorg gewoon voor lekker eten."

Op de vraag hoe het nu gaat in Nederland was ze eerlijk. Het publieke debat over mensen met een migratieachtergrond zet bij haar de vraag op scherp wie er thuis mag zijn. Op een vraag uit de zaal over polarisatie zei ze geen toverwoord te hebben. In haar onderwijs probeert ze ruimte te geven aan alle stemmen, ook die ze ingewikkeld vindt, behalve de uitersten die openlijk racistisch of seksistisch zijn. Extremen halen sneller het nieuws, zei ze, terwijl er veel mensen in het midden zijn. Ze prees het Jeugdjournaal, dat juist kleine, mooie dingen laat zien.

Werk, herkomstvragen en jonge talenten

Voor werkgevers begint het volgens Wijntuin bij bewustwording: iedereen is divers, ook wie dat zelf niet zo ziet. Diversiteit en inclusie noemde ze een zaak van lange adem, want met mensen binnenhalen ben je er niet. Voor jongeren van kleur die een universitaire loopbaan willen, keerde ze de vraag om. Organisaties moeten kijken naar hoe ze werven en de vacature bijvoorbeeld ook verspreiden via netwerken van verschillende gemeenschappen.

Wijntuin sprak ook over haar eigen werk in een overwegend witte omgeving. Mensen verwachten volgens haar niet snel dat ze docent is. Ze wil niet de woordvoerder zijn van iedereen van kleur, en sommige onderwerpen, zoals stilstaan bij het slavernijverleden, doet ze binnen een van haar twee werkgevers niet meer. Haar werkgevers waren niet bij het gesprek en hun reactie staat dus niet in dit artikel. Als tip aan jongeren gaf ze mee: praat met mensen die je bewondert, zodat je hun route leert kennen en een eigen pad kunt zoeken.

Over de vraag "waar kom je vandaan?" zei ze dat het verschil zit tussen een vraag met een oordeel en oprechte interesse. Over etnisch profileren zei ze dat dit niet haar expertise is. Het heeft volgens haar te maken met vooroordelen en vraagt om training in organisaties als de politie. De gespreksleider sloot af met de woorden dat iedereen een verhaal heeft.

Achtergrond

Wijntuin promoveerde in 2019 aan de Radboud Universiteit op het proefschrift Mijn buurt is leuk en gezellig. Volgens het kennisplatform KIS interviewde ze dertig Marokkaans-Nederlandse jongeren uit Kanaleneiland en Hoograven en gebruikten bijna allemaal het woord gezellig voor hun buurt. Over haar tuinonderzoek schreef ze op LinkedIn dat zij en een collega huistuiniers door het land bezoeken, onder meer in Limburg en Den Haag. Ze zegt dat ze het onderzoek samen met de ouderen vormgeven. Black Achievement Month, dat zij in het gesprek noemde als initiatief dat Utrechters verbindt, vindt volgens de organisatie elk jaar in oktober plaats. Het thema is dit jaar Turning Black Excellence into Change, met activiteiten in onder meer Utrecht.

De hele uitzending bekijk je op het kanaal van Omroep AfroNet.

Bronnen

• Omroep AfroNet op YouTube: de volledige live-uitzending
• KIS: Podcastgesprek met Patricia Wijntuin over beeldvorming en buurtbinding
• KIS: Thuis zijn in een achterstandswijk
• Trajectum (Hogeschool Utrecht): Nieuw licht op de achterstandswijk
• Hogeschool Utrecht: Patricia Wijntuin
• LinkedIn: Patricia Wijntuin
• Black Achievement Month